LSR StudierechtenStudierechten Studierechten
Studenten
Tante DUO weet raadTijdens je studieNa je studieVraag het Tante DUOCOVID-19 in het hoger onderwijsStudentenreisproduct 3 maanden verlengdBSA uitgesteldStudentenmeldpunt COVID-19Uitloop voorkomen door online onderwijsFinanciële compensatieProfileringsfondsMedezeggenschapsverkiezingenInternationale studenten en uitwisselingsstudentenToegankelijkheid onderwijs en mentaal welzijnOnline proctoringInzet van studentenInzet medische studenten in ziekenhuizenVerwijzingenContactHeb je een geschil met jouw instelling?Ben je een MBO-student?HypotheekBen je een scholier?LeningCollegegeldkredietAanvullende beursStudentenreisproduct (OV)StudiefinancieringWettelijk collegegeld en het instellingstariefStudiefinancieringBeurzenCollegegeldZorgverzekeringUitschrijven bij de gemeenteHele studie in het buitenlandStageOude stelselHoe lang recht?Van hbo naar woVan mbo naar hboWat houdt een BSA in?Wat doe ik als ik een negatief BSA heb?Tweedejaars BSAUitgesteld BSAIk word studentAanmelden opleidingStudiekeuzecheckToelatingseisen
Standpunten
AlgemeenAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitVisie van het ISOAlgemeenActualiteitCoronaAlgemeenActualiteitVisie van het ISO
Medezeggenschap
LidorganisatiesDe kwaliteitsafsprakenMethode Begroten en VerantwoordenVeel gestelde vragenLidmaatschap van het ISOMedezeggenschapsmonitorMedezeggenschap in een notendopEen geschil met het instellingsbestuurFAQ centrale radenFAQ decentrale radenDe medezeggenschap
Nieuwsartikelen
Studieresultaten lijken corona door te komen, nu de studenten nogZorgen om studentenwelzijn opnieuw bevestigd: ISO trekt aan de belMedezeggenschap op de goede koers, betrokkenheid blijft een zorgVan eliminatie naar motivatie: ISO komt met alternatieven voor het BSAHet koffertje voor studenten is wederom leegInterview Studentsucces David-Jan Middelkoop en Eline van der MeulenInterview Studentsucces Florian Brunner-SchwerInterview Studentsucces Mignon van VorselenInterview Studentsucces Ashley van DrielStudentenorganisaties roepen op tot extra aandacht voor aankomende studenten met #operatiezachtelandingStudentenorganisaties openen meldpunt voor reiskosten zomerstages en zomerlesJohanna Höffken beste Docent van het Jaar 2020Finalisten Docent van het Jaar verkiezing bekend!54.000 studenten studieachterstand door coronaKamer ontevreden over studievouchersCoalitie-Y eist een plek aan tafel rondom regeringsbeleid jongerenISO-Publicatie: Inventarisatie kwaliteitsafsprakenMinister van Engelshoven ondersteunt studenten in coronacrisisStudentenorganisatie: CPB-rapport stelt niet gerustInternationale studenten extra in de knel door coronacrisisBrief jongerenorganisaties over online proctoringStudenten worden hard geraakt in komende recessieKabinet vergeet studenten in de financiële steunmaatregelenNieuw ISO bestuur: “Inkomenspositie is de basis voor studentsucces”Rechten bij studievertragingBindend studieadvies wordt uitgesteldStudentenmeldpunt COVID-19COVID-19 in het hoger onderwijsDenk mee over de Nationale Studentenenquête (NSE)Middeninkomens hardst geraakt door leenstelselOnderwijsorganisaties willen schotten doorbrekenTerugkomdag AccreditatieISO zoekt fulltime ondersteuning!Geen houdbaar hoger onderwijs zonder extra investeringenStudentenorganisatie ISO luidt noodklok over studentenstressKoopkracht studenten blijft dalenCompensatie leenstelselstudenten laat op zich wachtenDenktank studiesuccesHoger onderwijs snakt naar investering maar het kabinet laat sector in de kouPvdA, GroenLinks en ChristenUnie sluiten coalitie met jongerenorganisatiesSER jongerenplatform: leenstelsel zorgt voor onzekerheidISO verontrust door daling aantal studenten dat op kamers gaatDoor BSA blijft rendementsdenken bestaanToekomst Nationale Studenten Enquête onzekerSchuldverklaring DUO schendt belofte sociaal leenstelselHet ISO groeit verder IMS en UCSRN versterken ISO-convenant van samenwerkende studentenorganisatiesEnquête toont grote barrières voor internationale studentenMaandenlange kritiek laat verhoging rente op studieschulden stranden, grote overwinning voor studenten75 scholieren sturen persoonlijke brief aan 75 Eerste Kamerleden om renteverhoging op studieschuldenRIVM-onderzoek naar mentale druk studenten is beneden alle verwachtingenRenteverhoging op studieschuld in strijd met internationaal onderwijsrechtReactie op advies van Rijn: overwegend positief, bezorgd over mogelijke toename selectieISO presenteert eigen Strategische Agenda aan minister van Engelshoven (OCW): faciliteer ambitie studentDit is het ISO café, alles over studenten en hoger onderwijs!Calvin Rans beste docent van het jaar 2019Staat van het Onderwijs 2019: studiesucces student onder drukNieuw ISO-bestuur: ”Geef student ruimte”In gesprek over de Europese Parlementsverkiezingen en hoger onderwijsDe Tweede Kamer roept op tot een landelijk onderzoek naar studentenwelzijn27 jongerenorganisaties sturen brandbrief naar Eerste Kamer om renteverhoging op studieschuldenNU.nl interview met Rob Jetten en Tom van den Brink: ‘renteverhoging niet eerlijk en frustrerend’Toenemende druk op jongeren reden om nu in actie te komenCNV Jongeren en het ISO overhandigen plan om financiële positie studenten te verbeterenOnderzoek: groot aandeel lenende studenten ervaart prestatiedruk en psychische klachten door leenstelselVacature: ISO zoekt nieuwe medewerkers (9 uur per week)Trouw interview: ISO-voorzitters blikken terug op 18 jaar studerenUniversiteiten en hogescholen betrekken studenten onvoldoende bij besteding van basisbeursgeldZwarte dag voor studenten: renteverhoging zorgt voor forse verhoging van studieschuldMedezeggenschapsloket is belangrijke stap richting betere ondersteuning van medezeggenschapMinister: renteverhoging kost student 5000,- euroVacature: ISO zoekt nieuwe medewerker financiële vraagstukkenMinister staat op voor toegankelijkheid, maar haalt de angel er niet uitStudenten dubbel geraakt met PrinsjesdagRenteverhoging op studieschuld raakt schuldengeneratie onevenredig hardISO luidt noodklok: studieschuld maakt hypotheek kansloosVacature: ISO zoekt medewerker creative contentGevolgen leenstelsel funest voor havo-scholieren met ouders in de bijstandStudent gaat er ondanks halvering collegegeld niet op vooruitTwee nieuwe convenantpartners van het ISOStudent in 2018 minder tevreden over internationaliseringISO, LSVb en ESN: Minister vergeet positie van internationale studentPositie van vrije pers op hogescholen en universiteiten zorgwekkendISO steunt WO in actieStudenten lanceren meldpunt stagebegeleidingMedezeggenschappers positiever, maar nog altijd ruimte voor verbeteringStudenten: politiek aan zet om strikte studienorm te verlagenEnquête sociaal leenstelselYoussef El Bouhassani beste docent van Nederland 2018Scholieren, studenten en ondernemersorganisaties: tijd voor echt gelijke kansenStaat van het Onderwijs 2018 vraagt om actieStudentenplatform Nederland Stip nieuwe convenantpartner ISOStudenten centraal bij besteding geld basisbeursZeven op de 10 studenten ervaart prestatiedruk – Actieplan Studentenwelzijn pleit voor integrale aanpakNieuw ISO bestuur: prestatiecultuur vraagt om ademruimteEnquête opleidingscommissies gelanceerdDocent van het Jaar verkiezing op 21 april!ISO vernietigend over halvering collegegeldGerard Schouten uitgeroepen tot Lector van het Jaar 2018Het ISO zoekt nieuwe collega’s!Let op: MijnDUO tijdelijk niet beschikbaarWoede om hoge kosten verplichte toelatingstoetsen studieISO en LSVb lanceren meldpunt studiekeuzecheckGenomineerden Docent van het Jaar 2018 bekendGenomineerden Lector van het Jaar bekendAlgemene Rekenkamer publiceert onderzoek naar medezeggenschapKerstvakantie ISOISO zoekt nieuwe medewerker!Kabinet breekt belofte aan studentenGEZOCHT: projectmedewerker financiële vraagstukkenSymposium Taal CentraalISO launches the Annual International Student SurveyOnderwijs in eigen hand: wensen voor flexibel studerenStudenten feliciteren Ingrid van EngelshovenGezocht: Lector van het Jaar 2017/2018ISO lanceert meldpunt stagebegeleidingStudentvertegenwoordigers 4 TU’s vragen om duidelijkheid bekostigingStudenten zwaar teleurgesteld in onderwijsplannen nieuw kabinetVertrekkend kabinet laat enorm gat onderwijsbegroting achterStudentenbegroting volledig uit balansJongerencoalitie: studenten beter voorbereiden op de arbeidsmarkt!ISO reageert: DUO schendt privacyrechten studentenISO zoekt drie nieuwe collega’sHogescholen en universiteiten blijven onterecht extra studiekosten vragenScholing essentieel voor zorgvuldige invoering Engelstalig onderwijsBasisbeursgeld mag studenten niet door de neus worden geboordAmbitieuze studenten beboetStudenten & promovendi spreken zich uit tegen academische censuurNog steeds weinig mbo’ers naar het hbo: herziening aanvullende beurs nodigISO zoekt nieuwe collegaLSVb en ISO: Universiteiten en hogescholen moeten laten zien hoe ze basisbeursgeld omzetten in onderwijskwaliteit  Medezeggenschap: Waarom is dat belangrijk?Staat van het Onderwijs: wat valt op?Basisbeursgeld leidt niet tot investering in Hoger OnderwijsNieuw ISO-bestuur: kwaliteit hoger onderwijs topprioriteitBijbaan bij het ISO? We zoeken twee nieuwe medewerkers!Marc van Mil (UU) beste docent van NederlandStudenten adviseren aankomende regering: Investeer geld basisbeurs nú in onderwijsISO & Minister trekken samen op tegen extra kostenStudenten buitenspel gezet bij besteding basisbeursgeldStudenten kampen met miljardenschuldDe Student Kiest: Lijsttrekkers roepen studenten op te gaan stemmenISO publiceert Request for Information (RFI) voor monitor medezeggenschapHogescholen en Universiteiten negeren de regels rondom extra bijdrageVijf nominaties landelijke Docent van het Jaar-verkiezing bekendNadja Jungmann (HU) uitgeroepen tot Lector van het JaarStudiekeuze: verdwaald in de jungle van informatieISO zoekt projectmedewerkerISO roept politieke partijen op tot bevriezing collegegeld2 Februari 2017: ISO & OCW organiseren talentonderwijsseminar “Open voor Talent”Docenten strijden om hoogste eer: Docent van het Jaar-verkiezing deadline nadertCDA-jongeren en Studentenorganisaties: “Stop hogere boete bij te laat opzeggen ov-studentenkaart”Universiteiten, hogescholen en studenten willen meer docent per studentWet biedt kansen, maar ambities opleidingscommissies blijven achterISO zoekt nieuw bestuurStudenten klagen meer, maar vinden minderWie wordt Lector van het Jaar?Kamerbrief kwalificering docenten roept op tot professionaliseringKamervragen over psychisch welzijn van studentenISO lanceert handvatten voor reglementen opleidingscommissiesScholieren, Studenten, Decanen en Politiek sturen uitval de laan uitTechnische Studenten bestrijden bioscoopstoel als collegebankOpleidingsaanbod hoger onderwijs toekomstbestendigerPrestatieafspraken: van fabriceren naar lerenStudentenpsychologen: zeer gewaardeerd, onvoldoende gefaciliteerdEmancipatiefunctie hbo onder grote drukHet ISO-inwerkweekend was een succes!ISO zoekt projectmedewerkerStudent hardst getroffen op PrinsjesdagStudentenbonden en inspectie lanceren nieuw kennisplatform opleidingscommissiesStudenten sturen negatief studieadvies in tweede jaar definitief de laan uitDrie op de tien docenten ongekwalificeerd voor de klasKoopkracht Studenten wordt in 2017 het hardst getroffenInkomenspositie van studentenGeen onbegrensde mogelijkheden voor Nederlandse studentenISO zet vraagtekens bij studeren in TurkijePolitiek, studenten, scholieren en decanen openen de aanval op uitvalOnderzoek docentkwaliteit: Goed onderwijs begint bij de docentReactie Jet Bussemaker op onderzoek: ‘Promovendus als docent’Betere medezeggenschap kost meer tijdVeel onduidelijk omtrent ´hoofdlijnen begroting´Zelfportret van opleidingscommissiesTweedejaars krijgt nog steeds bindend studieadviesGezocht: Projectmedewerker m/vStudiekeuzecheck verdient betere invullingISO kiest een nieuw bestuurPromovendi geven een onvoldoende voor de scholing en begeleiding bij het geven van onderwijsISO geeft workshop ‘Docentkwaliteit volgens studenten’Ongelijke kansen voor gelijke talentenOpleidingen vertellen studiekiezers vaak niet het hele verhaalISO op landelijke kennismiddag BKE/SKETweede Kamer omarmt ISO-voorstel over toekomstperspectief opleidingenVisie op macrodoelmatigheid‘Successful European Students’ Convention in Amsterdam’ISO organises European Student ConferenceISO Docent van het Jaar 2016 wint beurs van 50.000 euroISO steunt OV-actie studentenAandacht voor toetsing en feedbackTweede Kamer versterkt positie studentenGa jij de uitdaging van een ISO-bestuursjaar aan?‘Schokkende conclusies in ‘De Monitor’: doelmatigheidschecks opleidingen nodig’Jongerenpartijen CDA en CU en studentenorganisaties doen oproep voor invloed studenten bij benoeming bestuurders‘Studenten willen meer zeggenschap over onderwijs’‘Studenten eisen oplossing minister bij masterselectie’Nieuwjaarsborrel: Proost op een prachtig 2016!Meer dan half miljoen studenten zoeken vertegenwoordigers!Behoud OV-studentenkaart cruciaal voor toegankelijk hoger onderwijsHet belang van een kwalitatief goede docentEindexamenkandidaten slecht bekend met leenstelselDocent van het Jaar Verkiezing op 5 maart 2016EU debate on higher educationISO on tour: investeren in docentkwaliteitVerkiezing Docent van het Jaar 2016Meer flexibiliteit voor studenten in het onderwijs6.6% minder instroom HBO. Grote daling, grote drempel?ISO Bezoek Brussel: informatie halen én brengenEen gemiste kans voor betere medezeggenschap‘Cijfers geen heilige graal tijdens selectie’ISO on tour: een podium voor flexibel onderwijsStudenten met studieschuld verrast door deurwaarderISO inwerkweekendWet versterking bestuurskracht: gemiste kansStrategische agenda: tussen droom en daad Bestuurswissel: onderwijs dat uitdaagt en prikkeltVoorinvesteringen: wat ziet lenende student terug?Studenten en Tweede Kamer bezorgd over leenstelsel-investeringenWat het ISO in 2014 deed: ons jaarverslagInschrijvingen ISO-inwerkweekend open op Kennisplatform MedezeggenschapVerbetering medezeggenschap: taak van minister, bestuurders en medezeggenschap zelfMedezeggenschap positief over houding bestuurders, invloed en scholing kunnen beterGoed gesprek maar blijvende vraagtekens in StudentenkamerSterkere medezeggenschap nodig bij vernieuwd toezichtstelselStudenten uitgenodigd: openbare vergadering met minister BussemakerMeld je aan voor de Dag van de MedezeggenschapTeleurstellende stemmingen Maagdenhuisdebat in Tweede KamerISO ondersteunt roep Leidse student afschaffen rendementsmaatregelenStudenten en minister aan de slag met Europese afsprakenGarantie op onderwijskwaliteit moet blijvenPromoveren én lesgeven dankzij ISO-initiatief ‘Promodoc’Gezocht: Commissieleden European Student ConventionDuidelijkheid onterechte extra kosten voor studentenISO kiest nieuw bestuurStudiebegeleiding moet en kan beterGeen steun voor experiment collegegelddifferentiatieDigitalisering centraal op eerste editie ‘ISO on tour’ISO publiceert onderzoek Blik op de ToekomstSave the date! Dag van de MedezeggenschapDuizenden medezeggenschappers om mening gevraagdLandelijke dialoog medezeggenschap goede maar eerste stapISO faciliteert landelijk dialoog medezeggenschapHO-tour: slotbijeenkomstISO presenteert: #669.975 verschillende studentenMedezeggenschap gaat niet over afvinklijstjesISO onderstreept roep om meer inspraak en minder rendementenDocenten met minister Bussemaker om tafelExperiment Promotiestudent: Geen goed ideeISO lanceert kennisplatform voor medezeggenschap in hoger onderwijsHO-tour: kwaliteitscultuurEssaywedstrijd toekomst hoger onderwijsGeen Sucstress met flexibiliseringLeenstelsel een feit, ondanks grote risico’sStorify Docent van het Jaar verkiezing 2015HO-tour: flexibilisering en digitaliseringISO doet roep om redelijkheid Eerste KamerAlexandru Iosup is Docent van het JaarDe ISO nieuwsbrief van januari 2015 is uitHoe bepaal je je studiekeuze?Informatieavond bestuursjaar bij het ISOVijf nominaties Docent van het Jaar verkiezing bekendISO-framework voor decentrale selectieESU tegen leenstelsel en voor opleidingsaccreditatieBekendmaking Docent van het Jaar hoger onderwijsAan de slag! Jij ook?HO-Tour: instelling van de toekomstISO uit zorgen tijdens leenstelsel protestTweede Kamer akkoord met leenstelselHet leenstelseldebat, the day afterMinister, geef gehoor aan terechte kritiek op leenstelselKamerdebat leenstelsel: komt allenDe nieuwe nieuwsbrief van het ISO is uitISO organiseert ‘Docent van het Jaar’ verkiezingHO-tour: studenten over doorstroom en aansluitingISO organiseert #twitterspreekuur over #leenstelsel #2Kwaliteitsverbetering door prestatieafspraken geen vanzelfsprekendheidColumn HO-tour doorstroomCoalitiepartijen eens met kritiekpunt ISO – DUO loopt achterStudenten hebben oplossing voor inschrijfprobleem tentamensISO VLOGt over leenstelsel #2Notitie ISO rondetafelgesprek 8 oktober 2014Rechten van studenten niet op ordeISO VLOGt over leenstelselMartine Noordegraaf (CHE) lector van het jaar!Inwerkweekend 2014Vier kandidaten Lector van het JaarBussemaker: studiepunten afnemen als rendementsmaatregelDetails leenstelsel eindelijk onthuldDe nieuwe nieuwsbrief van het ISO is uitMinister op HO-tourEuropa neemt onderwijs toch serieusTweede Kamer: huidig accreditatiestelsel werktLeenstelsel uitgesteldGoede studiekeuze in gevaarWie wordt Lector van het Jaar 2014?Leenstelsel? Los eerst deze wir-war op!Filmpjes Digiplus onlineWat vind jij van je studieadviseur?Experiment BSA in tweede jaar misluktBeter onderwijs door internationaliseringDerde nieuwsbrief van het ISO is uitAfgestudeerd? Voorkom een boete!Aan de slag!ISO-bestuur gewisseldISO pleit voor instemmingsrecht op de begrotingDebat WRR-rapport aanleiding voor nieuwe onderwijsambitiesTe weinig aandacht voor onderwijskwaliteitGroeiagenda D66 besteedt aandacht aan toekomst hoger onderwijsHZ University of Applied Sciences nieuw aspirant lidStudentenorganisaties presenteren visie op onderwijskwaliteitOpen gesprek tijdens StudentenkamerPapieren kaartjes verdwijnenGeen steun voor onderzoek naar gevolgen leenstelselDe bal ligt bij de universiteit en studentISO’s Innovatielab met ORAS en VSSD in DelftLeenstelsel-coalitie vs. oppositieDebat leenstelsel overtuigt studenten nietVerantwoording én verbetering door accreditatieVrij reizen, ook in de spitsSchakelprogramma’s OnderwijsinspectieDigiPlus 2014ISO organiseert #twitterspreekuur rond #leenstelselLeenstelsel blijft slechte politieke keuzeJongeren willen gelijke waardering diploma’s en studieresultatenInstellingen aan de slag met internationaliseringLSR ondersteunt studenten Medische HulpverleningKeynote Ruud Nauts op lustrumcongres Studiekeuze123Student de dupe niet nakomen belofte overheidJongerenorganisaties lanceren JongerenkieswijzerStudenten geen goedkope werkkrachtenInternationaal in eigen landWaar we het over hebben als het om toegankelijkheid gaatOv-studentenkaart lijkt geredDigiPlusU-Multirank vergelijkt instellingen en opleidingen wereldwijdVia mbo of de havo naar het hbo?Knopen doorhakkenBlijvende onduidelijkheid rondom studentenreisproductESU: CoSMiCE & BM66ISO kiest een nieuw bestuurISO’s Innovatielab met VeSteEerste nieuwsbrief van het ISO is uitStaat hoger onderwijs reden tot zorgNieuwsbrief over studentenreisproductDenktank InternationaliseringStudents victim of Swiss isolationOnderzoek ministerie zet plannen leenstelsel onder drukCampagnetraining 2014Voorlopig nog geen duidelijkheid over een leenstelselExtra kosten naast collegegeld mogen nietLandelijk Studenten Rechtsbureau zoekt parttime bestuursledenZwartboek van extra kosten naast collegegeld onlineRendement opnieuw boven kwaliteit gesteldExtra kosten voor inschrijving tentamens verbodenLancering Startstuderen.nl een feitIs de toegang tot de pabo beperkt?Nuffic launches Pathfinder for international studentsStartstuderen.nl brengt alle studie-informatie op één plekWat zijn risico’s rondom de studiekeuzecheck?‘Studie in Cijfers’ universiteiten gelanceerdTweede studie niet te betalenWie is verantwoordelijk voor de overgangen in het onderwijs?Gezocht: duidelijkheid over studiefinancieringKwaliteitscultuur boven rendement?Wat de aankomende studenten weten van de nieuwe regelsPraat mee over deeltijdonderwijs!Universiteit, let u even op?Informatieavond over bestuursjaar bij het ISOMeer dan 80 meldingen van extra kostenTerugkomdag 2014Betaal jij meer dan collegegeld?Student betaalt meer dan collegegeldKan ik een klacht indienen?Tijdelijk studentenreisproduct bij verloren of kapotte ov-kaartDichtbij de studentLectoraat zorgt voor kruisbestuivingExcellentie niet financieel belastLeenstelsel masterfase uitgesteldVersterk positieve medezeggenschapscultuurISO luidt noodklok omtrent rechtspositie studentIn drieluik, of toch maar niet?Maatschappelijk signaal tegen bezuiniging op ov-studentenkaartISO geassocieerd lid van Neth-ERStudentenzorgverzekeringGeen overhaaste toelatingseisen aan mbo-doorstroomAccreditatie opleidingen InhollandOp zoek naar het sociale aspectHow to Make it in the NetherlandsCultuuromslag nodig voor medezeggenschapZorgverzekering via ISO en LSVb ‘goedkoopste ooit’Jeugdwerkloosheid daalt, ook door onderwijs?Website voor Associate Degrees gelanceerdMeer geld voor Erasmus+Studiekiezer op zoek naar studiematch tijdens open dagAankomende studenten moeten goed oplettenMarco Snoek is Lector van 2013Experimenteren met excellentieHet ISOAfschaffen basisbeurs en OV-kaart slecht voor hoger onderwijsNominaties Lector van het Jaar bekend!Ondernemen ook tijdens studententijdLidorganisaties verdiepen zich in Den HaagGrote zorgen leenstelsel gericht aan dovemans orenHoger onderwijs moet ook het hemd uittrekkenWie wordt Lector van het Jaar 2013?Medezeggenschap buitenspel in AmsterdamDe wankelende pilaren van het hoger onderwijsHet traject van de OV-studentenkaartWel een akkoord, geen duidelijkheid over leenstelselHet herfst-akkoord: goed nieuws voor hoger onderwijs?ISO op de MasterbeursIs meten weten?Prestatieafspraken hoger onderwijs: ISO en LSVb onderzoeken de effectenGeen toegankelijk hoger onderwijs zonder OV-studentenkaartInwerkweekend 2013Waar komt het geld van het NOA vandaan en waar gaat het heen?265 dagen vol onzekerheidMeerdere wegen leiden naar RomeNationaal onderwijsakkoord: Goochelen met cijfersInwerkweekend (IWW)27 hogescholen gebruiken Studie in CijfersHou jij aan het eind van je geld ook altijd een stuk maand over?Wat mag kwaliteit kosten?Excelleren, ook in het hoger onderwijs!Nederlandse studenten nauwelijks internationaal georiënteerdKIV biedt kansen voor Hoger OnderwijsEuropean Students’ ConventionMinister Bussemaker hoort wel maar luistert nietISO: Stel ook leenstelsel voor de Masterfase uitISO wil harder ingrijpen op hboNationale Studenten Enquête: van groot belang!Goede medezeggenschap is mensenwerkGeef ruimte aan studentenKabinet remt ondernemende studentISO kritisch op plannen BussemakerRegeerakkoord keihard voor studentenAfschaffing basisbeurs vanaf 2014-2015Tweede Kamer kort OV-studentenkaart met twee jaar inEen stap in de goede richting, maar verdere stappen noodzakelijkOpleiding journalistiek Windesheim onder de maatWie betaalt de rekening?Gezamenlijk herstel traject InhollandGenomineerde: Parviz SamimGenomineerde: Michiel KoelinkGenomineerde: Marc van MilRapportage meldlijn stageklachtenToetsing; een vak apartEen kijkje over de schuttingEen visie op aansluiting en doorstroomInternationale stages in het hboOngekend talent: Excellentie in het hboHart voor medezeggenschapStudiekeuzeWeg met de schuttingLeerrechtenStages: lekker belangrijk!Innovatie en Ondernemerschap in het hoger onderwijsLeerrechten planKiezen is een kunstGrensverleggend“Het falen van de MUB”
Pagina's
KerstbabbelVraag en AntwoordJobsISO bestuurswisselcoronaAISSConvenant partnersISO for international studentsStagemeldpuntWoordvoerderPrivacyverklaringBestuursjaarDocent van het Jaar VerkiezingE-mail disclaimerInformatie disclaimerGeschiedenisLidorganisatiesVisieContactNieuwsTeamHet ISOHome

Tante DUO weet raad

Tante DUO weet raad

Maximaal lenen = maximaal leven? Of kun je beter vijf jaar lang leven op huismerkmacaroni en -ketchup zodat je met een minimale studieschuld afstudeert? Welke consequenties heeft een studieschuld eigenlijk voor je latere leven? En welk bedrag wordt er gemiddeld geleend?

Allemaal goede vragen. Dat je kunt lenen via DUO is op zichzelf natuurlijk fijn: studeren is nu eenmaal niet gratis, en de leenvoorwaarden zijn gunstig. Tegelijkertijd bestaat er nog altijd niet zoiets als gratis geld. Het is daarom belangrijk om goed op de hoogte te zijn van de voorwaarden en consequenties van een studieschuld. Zorg dat je bewust leent. Dat is momenteel nog lang niet altijd het geval. (Angst om op Mijn DUO in te loggen, anyone?)

Op deze pagina vind je veelvoorkomende studieschuld-gerelateerde vragen, beantwoord door de enige echte Tante DUO (wie kent haar niet). Tante DUO linkt daarbij zoveel mogelijk naar al bestaande bronnen. Mocht jouw vraag er niet tussen staan, dan vind je helemaal onderaan een contactformulier waar je die vraag alsnog aan Tante DUO kunt stellen. Zij zal je dan zo snel mogelijk van een antwoord voorzien. Want Ome DUO geeft geld, maar Tante DUO geeft raad. Minstens zo belangrijk.

Tijdens je studie

 

Wat kost studeren eigenlijk?

Volgens het Nibud Studentenonderzoek 2017 geven studenten zelf gemiddeld 867 euro per maand uit: thuiswonenden 577 euro en uitwonenden 1.082 euro. Als de kosten die ouders maken hierbij worden opgesteld, dan zijn de gemiddelde uitgaven van thuiswonenden 703 euro en van uitwonenden 1.238 euro per maand.

Natuurlijk hangt dit sterk af van je uitgavenpatroon en de stad waar je studeert (Amsterdam is nu eenmaal duurder dan Leeuwarden). Maar bovenstaande bedragen zouden je een goede indicatie moeten geven van wat studenten gemiddeld uitgeven.

Hoe hoog is mijn studieschuld?

De totale hoogte van je studieschuld kun je checken op Mijn DUO. Hier vraag je je lening ook aan. Zodra je inlogt zie je meteen middenin beeld je totale studieschuld. Maar schrik niet: dit bedrag is inclusief alles wat omgezet wordt in een gift als je binnen 10 jaar je diploma haalt (zoals je OV-reisproduct, aanvullende beurs en – als je nog onder het oude stelsel viel – je prestatiebeurs). Klik dus voor een totaaloverzicht altijd op de groene knop ‘Details’. Wat onder ‘Lening hbo of universiteit’ valt is je ‘echte’ schuld.

Welk percentage van de studenten leent?

45% van alle eerstejaarsstudenten met een havodiploma leent, 57% van alle eerstejaarsstudenten met een vwo-diploma leent, aldus een rapport van het CPB. Dit is dus ongeveer de helft. Maar er zijn ook studenten die pas in een later studiejaar beginnen met lenen. Volgens een rapport van onderzoeksbureau ResearchNed, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW, zal slechts ongeveer een kwart van alle studenten zonder studieschuld afstuderen.

Hoeveel wordt er gemiddeld geleend?

Studenten met een studielening die afkomstig zijn van de havo lenen gemiddeld ongeveer 500 euro per maand in het eerste jaar van hun studie. Studenten van het vwo met een studielening lenen gemiddeld 600 euro, aldus het CPB.

Hoe hoog is de gemiddelde studieschuld bij afstuderen?

Voor studenten met een lening is de gemiddelde schuld bij afstuderen naar verwachting ongeveer 25.000 euro. Voor alle studenten samen (dus inclusief de studenten die niet lenen) is de gemiddelde studieschuld naar verwachting ongeveer 18.000 euro, aldus ResearchNed.

De tabel hieronder geeft weer hoe groot de groepen zijn met een kleine, gemiddelde of grote studieschuld.

Schuld lager dan €20.000 Schuld tussen de €20.000 en €40.000 Schuld hoger dan €40.000
hbo 38% 20% 14%
wo 24% 24% 24%

Is het verstandig om maximaal te lenen?

Niet als het niet noodzakelijk is. Een schuld blijft een schuld, hoe coulant de terugbetaalregelingen ook zijn. Wij willen er zeker niet voor pleiten je gehele studietijd op boterhammen met pindakaas te leven om je schuld maar zo laag mogelijk te houden- afzien is echt niet nodig. Realiseer je echter wel dat dertig jaar lang maandelijks honderden euro’s terugbetalen aan DUO geen pretje is, hoezeer dat op dit moment ook voelt als een ver-van-je-bed-show. (Gebruik DUO’s rekenhulp om je een beeld te vormen van je latere maandlasten, hoewel deze rekenhulp volgens DUO eigenlijk alleen bedoeld is voor ex-leners.)

Het is een aanrader om eens een maandje je inkomsten en uitgaven op een rijtje te zetten, zodat je inzicht krijgt in hoeveel geld je nu maandelijks echt moet lenen. Misschien niet het meest enerverende werkje, maar wel heel nuttig. Ook het Nibud heeft hier goede tips voor.

Is het verstandig extra te lenen om een buffer op te bouwen?

Als je verder geen financiële reserves hebt, is dit niet onverstandig. Je kunt dit op twee manieren aanpakken: ofwel maandelijks een deel van je inkomende DUO-lening opzijzetten, of een paar maanden maximaal lenen totdat je aan je beoogde bedrag bent.

Welke manier je ook kiest, beide vereisen best wat discipline. Het kan best verleidelijk zijn het geld alsnog uit te geven. Het kan daarom verstandig zijn een aparte spaarrekening te openen waarop je deze buffer stort. Het is dan duidelijker dat je niet aan dit geld moet komen, behalve in nood.

Hoe groot je buffer moet zijn hangt af van je situatie. Gebruik bijvoorbeeld de BufferBerekenaar van het Nibud om hier zicht op te krijgen. Over het algemeen kun je uitgaan van ongeveer 3.000 à 4.000 euro.

Na je studie

 

Wat worden mijn maandlasten later?

DUO heeft hier een mooie rekenhulp voor gebouwd, hoewel deze tool eigenlijk alleen bedoeld is voor ex-leners die (bijna) aan het aflossen zijn. Mocht je je snel een grof idee willen vormen, vul dan onderstaande tool in. Deze tool houdt geen rekening met je latere inkomen (als je te weinig verdient, hoef je maandelijks minder terug te betalen) maar je kunt wel makkelijker draaien aan de verschillende variabelen dan in DUO’s rekenhulp.

Hoeveel rente betaal ik eigenlijk over die schuld?

Dat verschilt. Zolang je studieschuld ontvangt wordt het rentepercentage elk jaar opnieuw vastgesteld. Zodra je begint met afstuderen staat het percentage steeds voor 5 jaar vast, om je meer zekerheid te geven.

De hoogte van de rente is gebaseerd op de rente die de Nederlandse staat betaalt op staatsleningen met een looptijd van vijf jaar. De rente op studieschulden staat al sinds 2016 op 0%, nog lager dan de inflatie dus, en het ziet er niet naar uit dat deze binnenkort omhoog zal schieten. Maar vergis je niet: het kán wel degelijk. Zo was de rente rond 2008 nog zo’n 4%.

Kan ik nog wel een hypotheek krijgen als ik een studieschuld heb?

Ja, maar er wordt wel rekening mee gehouden bij het berekenen van je maximale hypotheek. Een studieschuld kan behoorlijk in de weg zitten bij het aanvragen van een hypotheek.

Om te berekenen welk effect je schuld heeft, is het allereerst van belang om te weten onder welk stelsel de schuld valt. Onder het oude stelsel (basisbeurs) is de wegingsfactor 0,75%. Dit betekent dat de bank er bij een studieschuld van 10.000 euro van uitgaat dat je hiervoor een maandlast hebt van 75 euro. Dit komt neer op zo’n 21.500 euro minder hypotheek (een stuk hoger dan de studieschuld zelf, dus!). Onder het nieuwe leenstelsel (sinds september 2015) is de wegingsfactor 0,45%. Dit omdat de terugbetaaltermijn 35 jaar is onder het nieuwe stelsel, i.p.v. 15 onder het oude. Hierdoor zijn je maandlasten een stuk lager.

Eigenhuis.nl heeft een handige tool waarmee je kunt zien wat het gevolg is van je studieschuld voor je hypotheek.

Maar ik kan mijn studieschuld toch gewoon verzwijgen?

Studieschulden zijn niet geregistreerd bij het Bureau Kredietregistratie (BKR). Op het moment dat je een hypotheekaanvraag doet kijkt een hypotheekverstrekker naar eventuele BKR-geregistreerde leningen, maar studieschulden staan hier dus niet tussen. Die moet je zelf opgeven. Daardoor zou je volgens sommigen hypothetisch je studieschuld kunnen verzwijgen, om zo een hogere hypotheek te krijgen.

Dit is echter bijzonder onverstandig. Er wordt door hypotheekverstrekkers niet voor niets gevraagd naar je schulden: dit voorkomt dat je een te hoge hypotheek aangaat en de lasten na een tijdje niet meer kunt opbrengen. Daarnaast is verzwijgen niet toegestaan: als later blijkt dat je die schuld hebt achtergehouden, vervalt het recht op Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Met NHG geef je de hypotheekverstrekker de zekerheid dat de hypotheekschuld wordt terugbetaald als je dat zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld als je arbeidsongeschikt of werkloos raakt. Heb je de schuld verzwegen en NHG ontdekt dit, dan zal NHG je niet meer helpen. Kwijtschelding van een restschuld kun je dan wel vergeten. 

Moet ik ook terugbetalen als ik geen werk heb of niet genoeg verdien?

Als je valt onder het nieuwe stelsel (vanaf september 2015), hoef je nooit meer dan 4 procent van je inkomen boven de zogenoemde draagkrachtvrije voet te betalen. Dat is voor de meeste mensen 143 procent van het minimumloon. Dus als je je hele werkende leven niet erg veel verdient, maar je wel een flinke schuld hebt, dan is de kans groot dat je niet de hele schuld zult hoeven afbetalen. Maar let wel: het inkomen van je partner telt mee. Als jij thuis voor de kinderen zorgt en je partner verdient ruim boven twee keer modaal, dan zul jij alsnog je schuld moeten terugbetalen.

Als je valt onder het oude stelsel (basisbeurs) hoef je nooit meer dan 12 procent van je inkomen boven de draagkrachtvrije voet te betalen. Je mag kiezen of je het inkomen van je partner mee laat tellen bij de berekening van je draagkracht.

Zie deze pagina van de DUO-website voor meer informatie.

Moet ik na mijn studie gelijk beginnen met aflossen?

Nee, dat hoeft pas na twee jaar. Er wordt in deze periode wel al rente berekend.

Zie deze pagina van de DUO-website voor meer informatie.

Wat moet ik terugbetalen als ik stop met mijn studie?

Je reisproduct en (aanvullende) beurs worden pas een gift als je binnen 10 jaar je diploma haalt. Als je stopt met je studie en niet binnen 10 jaar alsnog je diploma haalt, zal je deze dus ook moeten terugbetalen, naast de lening zelf.

Dit geldt echter niet als je stopt in de eerste helft van je eerste jaar. Als je voor 1 februari je studiefinanciering stopzet, hoef je je reisproduct en beurs niet terug te betalen. Dit heet de 1-februariregeling. De lening moet je wel alsnog terugbetalen. Zie deze pagina van de DUO-website voor alle informatie over deze regeling.

Kan ik extra aflossen of tijdelijk het aflossen stopzetten?

Zeker! Zie deze pagina voor de mogelijkheden om minder af te lossen, en zie deze pagina voor de mogelijkheden om extra af te lossen.

Is het slim om mijn schuld zo snel mogelijk af te lossen?

Dat ligt aan je situatie. Als je een hypotheek wil afsluiten is het verstandig om extra af te lossen, zodat wordt gerekend met een lagere schuld. Ook kan de wetenschap dat je nog een schuld hebt openstaan mentaal als een grote belasting voelen. In dat geval is het ook verstandig om zo snel mogelijk af te lossen.

Maar als deze scenario’s niet op jou van toepassing zijn, kun je prima gebruik maken van de hele aflostermijn. De terugbetaalvoorwaarden zijn namelijk echt erg coulant: je zult waarschijnlijk nooit een lening afsluiten met betere voorwaarden. De rente is al een tijdje lager dan de inflatie. Realiseer je alleen wel dat de rente altijd weer op zou kunnen lopen.

Vraag het Tante DUO